Alerjik astımda beslenme protokolü

Hiçbir gıda astımı tedavi etmez ve alerjik astımda beslenme, ilaç tedavisinin yerine geçmez. Ama dengeli, renkli ve işlenmişten uzak bir tabak, bedenine yıl boyu eşlik eden sağlam bir zemindir. Bu yazıda tek tek "süper gıda" aramak yerine bütüne — Akdeniz tipi bir beslenme örüntüsüne — bakacağız. Ayrıca bazı kişilerde belirti artışıyla ilişkilendirilen tetikleyicileri (örneğin sülfit içeren gıdaları) ve internette astım için adı geçen bazı bitkilere neden temkinli yaklaşman gerektiğini konuşacağız. Bir şeyi baştan söyleyelim: alerjik astım için asıl tedavi planı her zaman hekiminle kurulur; beslenme, bu planın yanında duran destekleyici bir yol arkadaşıdır.

Beslenme neyi yapar, neyi yapmaz?

İnternette "şu gıda astımı iyileştirir" başlıklarına veya mücize çözüm videolarına sık rastlarsın. Gerçekte ise: beslenme ile astım arasındaki ilişki araştırılan, umut verici ama henüz "tedavi" diyebileceğimiz bir yere ulaşmamış bir alandır. En sağlıklı yaklaşım, tek bir gıdaya sihir yüklemek yerine beslenmeye bütüncül bakmaktır.

Akdeniz tipi beslenme: büyük resim

Tek tek gıdaların ötesinde, bir bütün olarak Akdeniz tipi beslenme örüntüsü genel iyilik hâliyle sık sık ilişkilendirilir (Vassilopoulou ve ark., 2022). Bol renkli sebze-meyve, yağlı balık, zeytinyağı, tam tahıl ve baklagille kurulu bu sofra, çeşitliliğiyle bedenine geniş bir besin yelpazesi sunar.

Renkli tabak kuralı

Sade bir pusula: tabağında ne kadar çok renk varsa, o kadar çeşitli bitkisel bileşen alıyorsun demektir. Bunu bir "diyet" gibi değil, keyifli bir alışkanlık gibi düşün.

Mutfaktan tanıdık dostlar: zencefil ve zerdeçal

Zencefil ve zerdeçal, mutfağın içi ısıtan baharatlarıdır; çorbaya, yemeğe ve çaya karakter katar. Zencefilin içerisinde yer alan aktif metabolitleri 6-gingerol, 6-shogaol bilimsel çalışmalarda astımla ilişkili olarak çalışılmaktadır. Zerdeçalın içerisinde yer alan kurkuminin antienflamatuvar etkisinin astım ile ilişkisi de araştırılan diğer bir alandır. Ancak bu aktif metabolitler gıdalarda düşük miktarlarda bulunur, bilimsel çalışmalarda kullanılan formları yoğunlaştırılmış ekstrelerdir. Bu sebeple zencefil ve zerdeçalın baharat formlarını bir astım "çözümü" olarak değil, dengeli bir sofranın lezzetli parçaları olarak düşünmek önemlidir. Taze zencefili ılık suya eklemek veya zerdeçallı latte keyifli bir sabah ritüeli olabilir.

Kuercetin Zengini Meyve & Sebzeler

Kırmızı soğan, elma (kabuğuyla), kapari, brokoli, koyu yapraklı sebzeler kuersetin açısından zengindir. Elma tüketiminin astım semptomu skoru ile ters ilişkili olduğu gözlemsel çalışmalarda gösterilmiştir. Ancak quersetin için henüz alerji ile ilgili onaylı bir beyan yoktur.

Bazı kişilerde tetikleyici olabilecekler

Beslenmenin bir de "neye dikkat?" tarafı var. Aşağıdakiler herkes için sorun değildir; ama bazı kişiler bunlardan sonra alerji belirtilerinde artışı fark edebilir. Amacımız, kendi örüntünü tanıman ve bir uzmanla konuşurken tedavi planına aktif olarak katılmanı sağlamak:

İnternette astım için adı geçen bitkilere temkinli yaklaş

Şahdere otu (Fumaria officinalis) gibi bazı bitkilerin adı zaman zaman astımla birlikte anılır. Geleneksel tıpta çay olarak kullanılmaktadır. Alman ilaç otoritesi (Commission E) bu bitkiyi yalnızca safra kesesi ve gastrointestinal spazm için onaylamıştır ancak ülkemizde böyle bir onay yoktur. Ayrıca astım için de onaylanmış bir endikasyonu bulunmamaktadır. Bu bitkinin astım için yapılmış bir insan çalışması yok ve uzun süreli/yüksek dozda bazı güvenlik endişeleri (karaciğer üzerine) bildirilmiştir.

Keçiboynuzu ise gıda olarak değerlidir: lif ve bitkisel bileşen açısından zengin, doğal bir tatlandırıcı alternatifi olarak smoothie ya da ekmek ve granolaya eklenebilir. İçeriğindeki galaktomanan lifi prebiyotik etki yaratır. Keçiboynuzu meyve eti; polifenoller, pektinler ve lif bakımından zengin, antiinflamatuar potansiyeli biyolojik olarak makul olan bir gıdadır. Bağırsak mikrobiyomunu destekleyerek bağışıklık dengesine katkı sağlayabilir. Ancak astım semptomlarını doğrudan iyileştirdiğine dair insan klinik çalışması henüz mevcut değildir. Buna karşın, Akdeniz diyetinin doğal bir parçası olarak ve sağlıklı bir şeker alternatifi olarak günlük beslenmede yer alabilir. Ancak toz formunun solunması bazı durumlarda sorun yaratabilir.

Günlük beslenme fikirleri

Sık sorulan sorular